MAKANANU apilasa ing amanu ning lasak a diwa
Karing matang mengaring talubang a malyap,
O mekad sarya lang e makabasa king danup at kawa
Ning malililing labul ning amyam…
Papatda karing baya a magpabukal king puyat a bakal.
Wa, ala ping kalawang a kuminis king balat na
Dapot gumulis anting taram ning salaming balbal
Kaybat kinablas kaya ing aske
ning makapanenayang alang-kapupusang dimla.
Atin pa waring aping milablab kalagpas ning alang-angga?
Pilang libung gulisak bang dandaman ing dalit a pagkamalyang aklis?
O mekad kapusungan mu.
Pilang lupa ing dapat kung isulud bang mipampan
ing alang paynawang pamaniglo?
Kurap man kanakung susumpa king keyang pamanyamsam
king tula ring mata ku neng pagumasdan da ka.
Turing ku kaya tulisang mapangulimbat!
O alun a lalaso king tetagan ning banlik kung pamagmulala.
Mayap la pa ring bigang lalabas king lupa ning bulan…
Mitatagan la pa namang kapurit bang kanaku yang asuglapan.
O ding alun at agus a lalamukus king balat ning danum…
Kakampa la pa naman king pamagpaynawa ning sutil a angin.
Ing pamikawani yang misusubli
karing minunang penandit sinlag ing lupa mu
king kanakung panimanmang malambat nang magkamali
king kapanwalan king guni-guni mu palang sikanan na.
Matbud pa pala king dalig a bula!
Ing mala ning pamandungut mung ala namang pabustang mibulus
a kabaldugan.
Ala mu namang sasakwil a katutwan.
At lakwas alang panganyayang tanda ning ketburan.
Dapot ing kabud panyatang mu arapan ku
ya mu namang manganyaya keka.
O mekad ating sangkan a makalingad
king panimanman kung telukbungan na
ning kapangangasan o kapagnasan.
Malwat na kung alang dilang makatagulaling king kapaglingaran.
Makapanata ne iti king tipan ning katutwan.
Ding misasalapung a payabut ding dapat mu’t amanu
linalang king kasukaban ku pauli ning pamaniglo king yumu ning timan mu.
Timan a kala-kalale, ditak-ditak ginawang alipan king pigkamalyang tetagan.
Katatakutan ku na ing aldo e dapat mamanlag.
O ing bulan a e sukat mukyat king taluktuk ning karalunduman ning kabengyan,
Bista ma’t manutang yang dimut a kislap.
Bayu la pa man kukulimlim, mabubulag na ku king kaplas ning pamaniglo.
Mitalubu na naman ing kanakung pangawatas.
Bista ma’t ala nang amanung malyaring dumukit
o miyaskul at balangkas karing tagyang ding daralanang kayalingasngasan.
Wa, mekad aliwa pa iti ing katatawlyang pamun.
At mekad mu naman atagkilan da ka pa aske karing kanakung mawang mata.
At ninung salabat king siwala mu king pamanalduk ning kanakung panandam?
Dapot king penandit ayti, lingo ku king kalibuban.
Ay!
Ali!
Awa!
Aaa…
Akalingwan ku na naman ata kanyang tumiman.
Lakwas nang mayli at sagakgak.
E ku pikabyan.
Dimla ning bakal king galingaldo.
Daigan ke!
Saulan ke.
Kaulan ke!
Santungan ke!
Sasalaksak ne ing paslu, e pa man mikalabyus!
Susugat ne ing taram, e pa man mebagut ing talibung!
Magugutgut ing sinulad ning kanakung mepagal nang kaisipan.
Lalabug ing sibul ning kanakung mamagus a panimanman.
Darayuput ing alun ning dayat-malat kung kapanamdaman.
Magpanaganu na ing kanakung pamaniglo.
~Mikk Benares|01.07.2011
***
Ing kawatasang minuna metung yang ambag-kapagmasusyan king Pambangsang Bulan ning Kawatasan, a malilyari balang Abril, metung a kapugayan king kawatasan migmula inyang 1996, anting paralan bang miragdag ing kamalitan at pamipaulaga karing kawatasan para karing miyayaliwang bangsa na ngeni.
***
Dake Talabaldugan:
1. kalís – (palagyu) pakalinis-linis ing segana-ganang suluk at dane ning pibale-bale, gusali, mula o nanu man. English – total or general cleaning using a stick broom. Alimbawa king pamangamit: “Mipalabis ya kali sing bale da ri Adyung, agyang magkera ka keng lalam bale malyari.”
2. kaliskís¹ – (palagyu) panglwal dang balat deng asan, ubingan, manuk, atdpa. English – scales of fish, chicken, snakes, etc. Alimbawa king pamangamit: “Mengalugus ya kaliskis ing ubingan neng mengatuktuk ya keng balawe alang patugut.”
3. kaliskís²/pamangaliskis – (palagyu) pamangilatis agpang karing kaliskis ding tandang bang iyadya la keng sabung. English – pre-cockpit analysis or evaluation by the indication of the scales or physical features of roosters. Alimbawa king pamangamit: “Daig ne pa kaliskis ning ari i Porung kabang bulik-bulikan ya mu ing manuk nang pakisabung.”
4. kaliskís-ubingan – (palagyu) pakung maragul tutubu kareng babo ring impun, maralas patukoledyung. English – Oleandra colubrine: a type of fern covered with scales similar to those of snakes, thus the name. Alimbawa king pamangamit: “Malagad na la mung mayayakit deng kaliskis-ubingan kareng impun ngeni neng makukutud na la bayu la pa man mitas.”
5. kaliskís-bulig – (palagyu) uri ning tanaman. English – Desmodium triflorum: a hairy & slender herb with small tri-foliate leaves, purplish flowers and jointed pods. Alimbawa king pamangamit: “Manakit keng parati kanitang kaliskis-bulig keng lele ning kumpanaryung luma, dapot ngeni metung man ala na.”
***
PAMANGAPAMPANGAN: E la binang mabangis deng Kaspampangan neng mimwa la inya buri da—“Miyasawang sapingil” namu neng bisa lang mablas kareng kasalang da. Gawi da reng kabalen ing salitang pasunu at pasari at metung ya ing kasebyan ngeni karing maralas dang gamitan neng susumpung la sukmami. Alimbawa: “Neng apamwa neng Binu i Kitung pepasaganan neng miyasawang sapingil kabang patipa ya keng eran.”
***
Agkatan da kang mambag o midake nanu mang Kapampangan a kawatasan, sanese, sisti, kasuryan o nanu mang dikil king Kapampangan. Nanu mang kutang o sisti king misulat king Kapisik, malyaring ikutang o malinawan king talasulat. Pakiparala king email address, garciakragi@yahoo.com o iyaus o i-text king +639988948624 o +639423924399. Nung karapatdapat ya’t makayagpang king dalerayang tuntunang Kapisik, masa kang mirinang kapakibatan at milimbag ya sanu man kareng tutuking dangka ning Kapisik. Ipisik me, abe!
