Marahil ay patuloy pa ring sinusubaybayan ng maraming Fernandino ang electoral protest na inihain ni mayoral candidate Mylyn Pineda-Cayabyab laban sa incumbent City of San Fernando Mayor Vilma B. Caluag. Pinayagan na ng COMELEC na umusad ang kaso matapos nitong makita na sapat ang protesta sa porma at nilalaman, at nagsimula na rin ang proseso ng manual recount sa mga pilot precincts. Gayunpaman, wala pa ring pinal na desisyon na nagpapabago sa opisyal na resulta ng halalan, kaya si Mayor Caluag pa rin ang kinikilalang halal na alkalde ng lungsod.
Habang nagpapatuloy ang legal na proseso, mas mahalagang tanong marahil ang: Ano ang maaaring maging anyo ng laban sa 2028? Sa dulo ng lahat, ang halalan ay nananalo hindi lamang sa mga hukuman kundi sa isipan at puso ng mga botante. Ang tunay na batayan ng tagumpay ay ang tiwala ng publiko, pagganap, liderato, at kakayahang magbigay ng malinaw na direksyon para sa lungsod.
Malinaw na papasok si Mayor Caluag sa 2028 na may malaking incumbency advantage. Sa nakaraang halalan noong 2025, nakakuha siya ng 127,124 boto kumpara sa 49,061 boto ni Cayabyab. Ipinakikita nito na malawak ang suportang natamo ng kasalukuyang administrasyon noong nakaraang halalan.
Kung babalik si Cayabyab sa 2028 na halalan, isang posibleng landas para maging mas competitive ay ang paglipat ng sentro ng usapan mula sa election protest tungo sa agenda ng pamamahala. Maraming botante ang mas interesado sa mga praktikal na solusyon kaysa sa matagal nang mga kontrobersiya sa politika. Ang mga usapin tulad ng trabaho, investment, infrastructure, health services, education, flood management at drainage infrastructure, traffic congestion, at peace and order ay kadalasang may direktang epekto sa kanilang pang-araw-araw na buhay.
Kailangang ituon ng sinumang makakatunggali ni Mayor Caluag sa 2028 elections ang usapin ng mga isyung paulit-ulit na lumilitaw sa media coverage, pampublikong diskurso, at mga pahayag ng iba’t ibang stakeholders: ang flood management, drainage infrastructure, at traffic congestion na siyang lumilitaw na pinakamadalas na kinikilalang hamon ng administrasyon ni Mayor Caluag.
Kung susuriin at tutukuyin ang isang serbisyong pampubliko na maaaring ituring na pinakamahina sa pamamahala ni Mayor Caluag, ayon sa mga paulit-ulit na puna at ulat, ang pinakamalapit na sagot ay hindi health services, education, o disaster response, kundi ang urban drainage management, flood mitigation system, at traffic congestion sa lungsod. Ito ang mga serbisyong paulit-ulit na lumilitaw bilang usapin sa media, sa business community, at maging sa mga konsultasyon ng iba’t ibang stakeholders.
Dahil dito, ang usapin ng flood management, drainage maintenance, at traffic congestion sa lungsod ng San Fernando ay maaaring maging mahalagang sukatan ng performance ng sinumang lokal na lider sa pagsapit ng susunod na halalan. Ang tanong na maaaring iharap ng mga botante ay hindi lamang kung sino ang may mas magagandang pangako, kundi kung sino ang may pinakakapani-paniwalang plano upang tugunan ang mga suliraning matagal nang nararanasan ng lungsod. Maglatag ng konkreting plan of action para sa mga suliraning ito sa lungsod—’yong plan of action na kayang maunawaan ng isang tindera sa palengke.
Another important factor is coalition-building. Sa lokal na politika, hindi sapat ang popular na apelyido o matibay na political machinery lamang. Mahalaga rin ang kakayahang pagsama-samahin ang iba’t ibang sektor ng komunidad, mula sa business groups at professionals hanggang sa kabataan, senior citizens, at mga grassroots organizations. Ang kandidatong makabubuo ng mas malawak na alyansa ay karaniwang may mas malaking pagkakataon sa araw ng halalan. Umupo, kumain kasama ang mga stakeholders, makinig, at umabot sa lahat, lalo na sa mga nasa laylayan, nang sinsero. Hayaang maramdaman ng mga botante na totoong kaisa ka nila… na tunay na kasama ka nila.
Mahalaga rin ang visibility between elections. Maraming kandidato ang nawawala sa eksena pagkatapos matalo at muling lumilitaw lamang tuwing panahon ng kampanya. Ngunit ang mga lider na patuloy na nakikilahok sa community activities, humanitarian efforts, at civic engagements ay mas nagkakaroon ng pagkakataong mapanatili ang kanilang koneksyon sa mga tao.
Ang messaging ay magiging mahalagang elemento rin. Sa aspektong ito, kailangang mas maging mahusay ang sinumang makakalaban ni Caluag sa 2028 mayoralty race. Since the 2025 results suggest that a substantial majority of voters supported Mayor Caluag, ang sinumang challenger ay kailangang maglatag ng mas malinaw at mas positibong alternatibo. Hindi sapat ang simpleng pagpuna sa kasalukuyang administrasyon. Kailangang maipakita kung ano ang naiibang direksyon at kung paano ito maisasakatuparan. You have to offer better solutions and alternatives that voters can believe in and rely on. Panatilihing malinaw ang mensahe ng iyong plataporma. Gawing simple lamang. Iyong madaling mauunawaan ng lahat.
Maaari ring magkaroon ng pagbabago sa political landscape dahil sa mga demographic shifts. Bawat election cycle ay may bagong batch ng young voters. Iba ang kanilang priorities, sources of information, at expectations mula sa mga lider. Ang kandidatong mas mahusay na makipag-ugnayan sa mas batang henerasyon habang napapanatili ang suporta ng mga tradisyonal na voting bloc ay maaaring magkaroon ng strategic advantage. Kung kaya’t uulitin ko ito: Umupo, kumain, makinig, at maglaan ng sapat na panahon, at umabot sa lahat, lalo na sa mga nasa laylayan, nang sinsero.
Alam na nating lahat na sa panahon ngayon, ang social media ay hindi na opsiyonal. Ito ang pangunahing arena ng komunikasyong pampulitika. Gayunpaman, hindi sapat ang pagiging viral online. Ang digital presence ay mas nagiging makabuluhan kapag sinasabayan ng aktuwal na community engagement, house-to-house interactions, at visible public service. Sa madaling salita, online influence must be backed by real-world credibility.
Ang magiging resulta rin ng electoral protest ay maaaring makaapekto sa public perception, kahit ano pa ang maging legal na outcome nito. Maaaring husgahan ng publiko hindi lamang ang desisyon ng COMELEC kundi pati ang asal, pamamaraan, at leadership style ng magkabilang panig habang tinatahak ang proseso. Maraming botante ang nagbibigay-halaga sa maturity, transparency, at respeto sa mga institusyong demokratiko.
Kasabay nito, hindi rin maaasahang mananatiling pareho ang political standing ni Mayor Caluag. Bilang incumbent, may pagkakataon siyang magpakita ng mga bagong proyekto, palakasin ang serbisyong publiko, at patibayin ang relasyon sa mga constituent. Ang sinumang hahamon sa kanya sa 2028 ay hindi lamang haharap sa resulta ng nakaraang eleksiyon kundi sa kabuuan ng kanyang performance record.
Sa huli, ang 2028 mayoral race, kung muling magtatapat sina Vilma B. Caluag at Mylyn Pineda-Cayabyab, ay malamang na hindi na magiging desisyon batay sa mga pangyayari noong 2025. Ang magiging sentro ng laban ay kung sino ang mas makapaghahatid ng kapani-paniwalang pananaw para sa kinabukasan ng Lungsod ng San Fernando. Sa demokrasya, ang tagumpay ay hindi simpleng bunga ng kahinaan ng kalaban. Mas madalas itong nakakamit ng kandidatong nakapagbibigay ng pinakamalinaw, pinakamakabuluhan, at pinaka-pananaligang pangako para sa mas maunlad na kinabukasan.
At naniniwala ako na kaya pa rin itong ibigay ng makakatunggali ni Mayor Caluag sa halalan ng 2028. Mayor Caluag is not unbeatable.
