Termino sa opisyales sa BSK himuong 5 ka tuig, eleksyon maoktaba?
Ubos sa Republic Act No. 12232, nga gipasar niadtong Agusto 13, 2025, ang termino sa opisyales sa barangay ug Sangguniang Kabataan (SK) gihimong upat ka tuig gikan sa nahauna nga tulo ka tuig.
Ang unang barangay and SK election (BSKE) ubos sa maong balaod gikatakda sa unang adlaw nga Lunes sa buwan sa Nobiyembre, karong Nobiyembre 2, 2026, Adlaw sa mga Minatay. Ang termino sa mga mapili magsugod sa unang adlaw sa Disyembre.
Ang sunod nga mga eleksyon ipahigayon sa matag upat ka tuig. Apan madayon gyud kaha ang eleksyon karong Nobiyembre 2, 2026?
Nipasaka si Senador Francis “Chiz” Escudero niadtong Huwebes, Agusto 6, 2026, sa Senate Bill No. 2387, aron amendahan ang Republic Act No. 12232. Ubos niini, patas-an pa gyud ang termino sa opisyales sa barangay ug SK gikan sa upat ngadto sa lima ka tuig.
Kon mapasar ang maong balaudnon, maoktaba ang BSKE gikan sa Nobiyembre 2026 ngadto sa Nobyembre 2028 ug ang sunod nga eleksyon sa matag lima ka tuig. Ang tumong ni Escudero sa maong balaudnon mao ang lig-on ug makanunayuon nga serbisyo publiko sa mga barangay.
Sa mas taas nga termino, magpadayon ang nasugdan nga mga kaugmaran, malikayan nga mausab-usab ang mga programa tungod sa kanunay nga mga eleksyon, ug makatutok ang mga opisyales ngadto sa serbisyo publiko inay sa siging pamolitika kay dunay nagsingabot nga piniliay.
Ubos sa balaudnon, mainat ang termino sa mga incumbent nga opisyales sa barangay ug SK sa laing duha ka tuig hangtod sa 2028. Apan ang mga incumbent nga opisyales sa barangay nga nag-alagad sa ilang ikatulong termino dili na makadagan sa November 2028 elections.
Gipabilin sa maong balaudnon ang limitasyon nga hangtod sa tulo ka sunodsunod nga termino sa mga opisyales sa barangay ug usa lang ka termino sa opisyales sa SK.
Kon atong mahinumdoman, gideklarar sa Korte Suprema sa 2023 nga unconstitutional ang Republic Act No. 11935 (RA 11935), ang “An Act Postponing the December 2022 Barangay and Sangguniang Kabataan Elections, Amending for the Purpose Republic Act No. 9164, as amended, Appropriating Funds therefor, and for Other Purposes.”
Ang maong balaod nag-oktaba sa (BSKE) gikan sa unang gitakda nga Disyembre 5, 2022, ngadto sa katapusang Lunes sa Oktubre 2023, apan giila niini ang “legal practicality and necessity” sa pagpadayon sa BSKE sa katapusang Lunes sa Oktubre 2023, subay sa gitawag nga “operative fact doctrine.”
Lakip sa mga mahinungdanong bahin sa maong desisyon mao nga ang pag-oktaba sa 2022 BSKE sa RA 11935 aron makahipos og dugang pundo alang sa Executive Department nakalapas sa Constitution nga nagdili sa pagbalhin sa gigahin nga pundo, ingon man nakalapas sa katungod sa katawhan sa pagboto, kagawasan, ug pagpadayag sa hunahuna.
Gikinahanglan ang periodic nga eleksyon nga ipahigayon matag karon ug unya, sa dili dugay ug hataas nga lak-ang aron pagseguro nga ang awtoridad sa gobiyerno nagagikan sa gawasnon nga pagpadayag sa kabubut-on sa mga pumipili.
Apan ang balaudnon ni Escudero subay sa gahom sa Kongresso sa pagpanday og balaod ug gahom sa pagdeterminar sa termino sa mga opisyales sa barangay subay sa Article X, Section 8, 1987 Constitution.
Busa kon mapasar kini nga balaod, ang pag-oktaba sa BSKE gihapinan sa pagpataas sa termino sa opisyales sa barangay, butang nga pagalalisan pa sa mga magbabalaod kon makaayo ba o dili kini sa atong mokabat sa 42,000 ka mga barangay sa tibuok nasod. (edbarrita@gmail.com)