Kon moingon ta’g kan-on, ang mosu’d dayon sa atong hunahuna, nga humay gyud na. Pero kanatong mga Bisdak, nga mais maoy kinaham, ang atong kan-on, siyempre, mais. Mao na nga garbo kaayo natong moingon, bisan pasiaw, nga “our rice is corn.”
Pero duna koy amigo nga di gyud mokaon og mais kay maglain ang iyang tiyan. Ingon siya kanang mais lawog ra na sa baboy didto sa ila. Ako siyang giingnan nga kon mao na, luoy kaayo ang mga Bisdak kay mora’g pulos mais na lang ang gikaon.
Ngano man? Mais ang kan-on sa mga Bisdak. Ang baboy nga gilawgan og mais ihawon, lutuon nga humba. Unya kon lata na gyud kaayo ang humba, ikumot sa mais nga kan-on. Nag-abot ang kan-on nga mais ug ang gilawgan og mais. Mao tingali na nga ang mga Bisdak di kaayo apektado sa presyo sa bugas humay.
○ ○ ○
Apan naningkamot ang administrasyon ni Presidente Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. nga momenos ang presyo sa bugas humay. Gani, matod sa pangulo, naglaraw ang Department of Agriculture (DA) nga modeklarar og usa ka national food emergency karong semanaha.
Apan mag-agad pa ang DA sa rekomendasyon sa National Price Coordinating Council. Gipaabot nga ang pagdeklarar sa usa ka national food emergency makatabang sa pagpakunhod sa mga presyo sa palaliton, labi na sa bugas humay.
Matod sa pangulo, wa mosunod ang law of supply and demand sa iyang paningkamot nga mobarato ang bugas humay sama sa pagluwat sa Executive Order No. 62 niadtong Hunyo 2024 nga nagpakunhod sa tariff sa imported rice gikan sa 35 porsyento ngadto sa 15 porsyento hangtod sa 2028.
○ ○ ○
Si Agriculture Secretary Francisco Tiu Laurel Jr. niingon nga ang epekto sa pagpaubos sa imported rice tariff masinati karong buwana. Sa petsa 15 sa Enero, ang presyo sa imported commercial rice anaa sa P44 ngadto sa P65 matag kilo. Samtang ang local commercial rice anaa sa P37 ngadto sa P63 kada kilo.
Ang gipaabot sa gobyerno mao nga anha na lang sa P29 ang matag kilo sa bugas humay. Unsaon man sad nga mas dako man ang demand sa bugas humay kay sa bugas mais. Kon mas daghan pa unta ang mangaon og mais, basin moubos pa ang presyo sa bugas humay.
Samtang giklaro sa DA nga way shortage o pagkuwang sa supply sa bugas humay.
